de Volkskrant -De Tesla onder de huizen kun je zelf maken, maar niet veel Nederlanders hebben daar zin in

De Tesla onder de huizen kun je zelf maken, maar niet veel Nederlanders hebben daar zin in

Hoogleraar Anke van Hal pleit voor subsidie voor dakisolatie

Met het beter isoleren van oude huizen valt flink geld te verdienen en milieuwinst te halen. Toch doet lang niet iedereen het. Waarom?

https://www.volkskrant.nl/economie/de-tesla-onder-de-huizen-kun-je-zelf-maken-maar-niet-veel-nederlanders-hebben-daar-zin-in~a4515926/

I. De pionier aan het werk

De buurman maakt met zijn slijptol een hels kabaal, maar eenmaal de trap op naar de zolderverdieping van het nieuwe huis van Tim van der Maden (37) en Tessa Brummelkamp (34) verstomt het geluid. 'Je hoort zelfs het verschil in isolatie met de rest van het huis', lacht Brummelkamp. Op de schuine muren van de ruimte zijn houten frames bevestigd, met daartussen isolatiemateriaal van duurzame houtvezels gepropt. 'Zelf op maat gezaagd en bevestigd', aldus Van der Maden trots. 'Nu nog een laag folie en lemen platen en onze slaapkamer is klaar.'

45 procent van de woningen heeft nog geen vloerisolatie; 30 procent heeft nog geen geïsoleerde muren.

Het isoleren van de zolder is stap één van het project van Van der Maden en Brummelkamp. Bij aankoop kreeg hun woning, een jarendertighoekhuis in Bilthoven, energielabel G toebedeeld - qua energieverbruik zeg maar de SUV onder de woningen. Het doel van de nieuwe bewoners: in één maand de boel dusdanig renoveren dat het een Tesla wordt, energielabel A.

Dus nu staat het koppel tussen het stof en de stukken afgebeitelde muur. Alle schuine muren van de bovenverdiepingen moeten worden gestript en voorzien van isolatie, net als de kruipruimte onder de begane grond. In alle spouwmuren is isolatie gespoten. De ketel moet worden vervangen, zonnepanelen geïnstalleerd en een warmtepomp geplaatst. Totale kosten: 20- tot 25 duizend euro. Plus ruim een maand lang klussen. Van der Maden: 'Gelukkig hebben we vrienden en een handige oom die ons een handje helpen. We zijn een week onderweg, maar de spouwmuren zijn al geïsoleerd en de zolder is bijna af.' Dat stevige tempo is hard nodig: eind september trekken Van der Maden en Brummelkamp erin, dus dan moet de renovatie afgerond zijn.

Tessa Brummelkamp en Tim van der Maden verbouwen hun woning eigenhandig van een energielabel G naar een energielabel A. © Raymond Rutting

Waarom deze megaklus? Van der Maden en Brummelkamp voelen zich, zo zeggen ze zelf, goed bij een duurzame levensstijl. 'Ook naar hem toe', knikt Brummelkamp naar de vrolijk rondkruipende dreumes Teije (1). 'We willen een duurzame wereld achterlaten.' Maar ook het financiële aspect speelt een rol. Van der Maden en Brummelkamp krijgen van de bank korting op hun hypotheekrente wanneer het huis van een beter energielabel is voorzien. 'En daar komen de bezuinigingen op energie nog bij, plus de waardeverhoging van het huis', aldus Van der Maden. 'Uiteindelijk verdienen we al onze kosten ruimschoots terug. Deze hele operatie is een investering voor later.'

II. Zet dit zoden aan de dijk?

Alle huishoudens bij elkaar zijn verantwoordelijk voor zo'n 10 procent van de totale Nederlandse CO2-uitstoot. Dit zit vooral in de stook van aardgas voor verwarming en het opwekken van energie voor apparatuur in huis. Om de klimaatdoelstellingen van Parijs te halen, 20 procent CO2-reductie in 2020, kan dit een welkome besparing zijn, zeker zolang de uitstoot van de industrie blijft toenemen.

Het aanpakken van het energielabel maakt op kleine schaal een groot verschil, rekent Marlon Mintjes, woordvoerder van voorlichtingsinstantie Milieu Centraal, voor. 'Wanneer je je G-label-woning ombouwt naar energielabel A, bespaar je gemiddeld zo'n 7.600 kilogram CO2-uitstoot per jaar', aldus Mintjes. 'Dat terwijl de gemiddelde uitstoot per huis 4.000 kilogram per jaar is.' Ter vergelijking: om 7.600 kilogram CO2 uit te stoten, moet je met een gemiddelde personenauto ongeveer 35 duizend kilometer afleggen, vergelijkbaar met een retourtje Nieuw-Zeeland. Als extra voordeel kun je tot wel 3.000 euro op de energierekening besparen, afhankelijk van de woning en het energieverbruik.'

In Engeland werd de subsidie voor dakisolatie pas populair toen er een dienst bijkwam voor het opruimen van de zolder, Anke van Hal, hoogleraar duurzaam wonen

Voor huiseigenaren, zo is het idee, biedt het energielabel een eenvoudige indicatie of er mogelijkheden zijn om op de energierekening te besparen. Bij een huis met label G, het minst zuinige label, kan gemakkelijk worden ingegrepen om het huis zuiniger te maken en dus energie te besparen. Bij label A is het huis juist al erg energiezuinig. De hoop is dat het energielabel mensen aanzet om de energiezuinigheid van hun woning te verbeteren. Sinds 2008 is het dan ook verplicht om bij de verkoop of verhuur van het huis informatie over het energielabel te leveren. Doe je dit niet dan riskeer je een boete van euro 405,-.

'Energiebesparing is een mes dat aan veel kanten snijdt', zegt Anke van Hal, hoogleraar duurzaam wonen aan de Nyenrode Business Universiteit en de TU Delft: 'Een energiezuiniger huis is financieel voordelig én zorgt voor een prettigere en gezondere woonomgeving. Denk bijvoorbeeld aan zo'n koude, klamme vloer in de ochtend. Daar zal je na het aanleggen van vloerisolatie geen last meer van hebben.' Soms botst het verlangen naar energiebesparing met andere duurzame verlangens. 'Vroeger stond duurzaamheid voor veel meer dan alleen energie: watergebruik, groen in de wijk, afvalscheiding', zegt Van Hal. 'Die zaken mogen niet ondergesneeuwd raken.'

Met andere woorden: het energielabel is ook weer niet heilig. Dat ervaren ook Brummelkamp en Van der Maden. Op de eerste verdieping laat Van der Maden de gloednieuwe badkamer zien - door de vorige bewoner net helemaal vervangen. Van der Maden: 'Om hier het dak te isoleren moeten alle tegels er eigenlijk uit. Maar dat is zonde van zo'n nieuwe badkamer. Ga je dan voor het hoogst haalbare energielabel, of kies je ervoor deze materialen langer te gebruiken?'

III. Wat is er nodig om dit grootschalig in te voeren?

Hoeveel Nederlanders sinds het bestaan van de energielabels hun woning net als Brummelkamp en Van der Maden hebben aangepakt, is lastig te zeggen. Veel woningen hebben slechts een voorlopig energielabel, dat is vastgesteld op basis van het bouwjaar en weinig zegt over de werkelijke zuinigheid. Op dit moment hebben 3,2 miljoen van de 7,5 miljoen Nederlandse woningen een definitief energielabel. Van die 3,2 miljoen woningen mét label heeft grofweg de helft een gemiddeld label, ruim een kwart scoort goed, en ruim 20 procent scoort onder de maat.

Een ruwe schatting leert dat deze 3,2 miljoen woningen tezamen zo'n 5 miljoen ton aan jaarlijkse CO2-uitstoot kunnen besparen, ongeveer 3 procent van de gehele Nederlandse uitstoot van broeikasgassen.

Er is nog veel te verbeteren, vindt Mintjes. '45 procent van de woningen heeft nog geen vloerisolatie, 30 procent geen geïsoleerde muren en 21 procent geen dakisolatie. Dat zijn allemaal klussen die snel gedaan kunnen worden en waar je niet eens je huis voor uit hoeft.'

Waar je zou verwachten dat energiezuinigheid bij veel woningkopers hoog op de agenda staat, valt dit in de praktijk mee. Makelaar Annemarie Hoevens licht kopers volgens de richtlijnen van brancheorganisatie VBO Makelaar in over mogelijkheden tot energiebesparing. 'Maar het staat voor veel consumenten bij de koop toch ver van hun bed', aldus Hoevens. 'Die willen vaak liever een luxe keuken dan energie besparen.' Ook de oververhitting op de huizenmarkt speelt een rol, aldus Hoevens. En consumenten zien niet altijd in dat ze met isolatie echt kunnen besparen. Hoevens: 'Vorige week nog wees ik een klant op het enkele glas van een huis. 'Wat maakt mij dat nou uit', was zijn antwoord. Terwijl zo'n investering je uiteindelijk meer oplevert dan sparen bij de bank.'

De Groene Revolutie, maar hoe dan?

De overgang naar een duurzame economie in Nederland is nu echt ingezet. We volgen het vallen en opstaan van pioniers en andere aanjagers op de voet.

Hoevens pleit voor meer fiscale voordelen voor energiezuinige ingrepen en voor betere voorlichting vanuit de overheid. Recentelijk lanceerden Milieu Centraal en de overheid de campagne 'Energie besparen doe je nu', compleet met website (Energiebesparendoejenu.nl). Op de site is eenvoudig te zien wat je kunt isoleren, hoeveel dit kost en wat het oplevert. Zo geeft de site aan dat spouwmuurisolatie in een gemiddelde eengezinswoning 2.100 euro kost, en jaarlijks gemiddeld 550 euro op de energierekening bespaart. 'Dat is gelijk aan 11 procent rente als je dat bedrag op je spaarrekening zet', aldus Mintjes.

Ook Brummelkamp en Van der Maden proberen anderen te inspireren om hun woning energiezuiniger te maken. Op hun blog, gnaara.nl, houden ze de progressie van hun renovatie bij. 'Wat we vooral willen laten zien, is dat het helemaal niet zo moeilijk hoeft te zijn', aldus Van der Maden. 'Zeker als je het kluswerk uitbesteedt, kan het binnen een week gedaan zijn.'

Want uiteindelijk is gemak toch ook een cruciale factor. De gemiddelde Nederlander wil misschien best energiezuiniger leven en ziet zo'n financieel voordeeltje wel zitten, maar heeft geen zin in het gedoe dat bij een verbouwing komt kijken. En daar mag best wat creatiever over worden nagedacht, vindt hoogleraar duurzaam wonen Van Hal. 'In Engeland werd bijvoorbeeld een subsidie beschikbaar gesteld voor het aanbrengen van dakisolatie, maar vrijwel niemand maakte er gebruik van. Wat bleek? Mensen zagen ertegenop om eerst de rommel op zolder op te ruimen. Toen de subsidie werd aangeboden in combinatie met een dienst die de zolder opruimde, werd de subsidie ineens razend populair.'

De gemiddelde Nederlander wil misschien best energiezuiniger leven en ziet zo'n financieel voordeeltje wel zitten, maar heeft geen zin in het gedoe dat bij een verbouwing komt kijken

Ook in Nederland speelt de weerstand tegen het gedoe van het verbouwen een grote rol. Een student van Van Hal bezocht voor een onderzoek flats waarin oude verwarmingsketels waren vervangen voor zuinige HR-ketels. Van Hal: 'Die mensen waren bijna zonder uitzondering heel negatief over die nieuwe ketel, door alle rommel en lawaai die bij de vervanging was komen kijken. Behalve in één flat, waar in de ketelkast samen met de nieuwe ketel meteen ook een schoenenkastje was gebouwd, waar mensen hun vieze schoenen kwijt konden. Heel handig. Zo creëer je ook een veel positiever gevoel over energiebesparing.'

Dat positieve gevoel zit bij Brummelkamp en Van der Maden wel goed. Hebben de twee als ervaringsdeskundigen misschien nog een tip voor mensen die ook het energielabel van hun woning willen aanpakken?

'Laat je goed adviseren over welke maatregelen nodig zijn', denkt Van der Maden. 'En, als je de tijd hebt: doe het klussen zelf. Uitbesteden is duur. Zelf doen is goed voor de portemonnee, en nog veel leuker ook.'