FD - De luchthaven van de toekomst

Vergeet het gesjouw met koffers, de wachtrijen bij de paspoortcontrole, stress bij de incheckbalie: als we de deskundigen mogen geloven, wordt vliegen een ontspannen ervaring.

https://fd.nl/fd-persoonlijk/1221817/de-luchthaven-van-de-toekomst   

Een reis naar New York in 2030 – daar heeft Sicco Santema, hoogleraar aan de TU Delft, wel een beeld bij. Je dag begint met een waarschuwing van je persoonlijke communicatiemiddel: het is tijd om de deur uit te stappen. Vanwege slecht weer boven de Noordzee is het verstandig al te beginnen aan de reis. ‘Als je de deur uit gaat, weet de luchthaven al dat je eraan komt. Dat klinkt misschien creepy, maar het betekent dat jouw reis precies op jouw behoeftes kan worden afgestemd’, zegt Santema, die verschillende onderzoeken leidt naar snellere en slimmere manieren van reizen. ‘Reizen wordt in de toekomst dankzij technologie een ervaring zonder gebreken.’

‘ Als je de deur uit gaat, weet de luchthaven al dat je eraan komt’

Santema is coördinator van hetproject Passme, dat als doel heeft met innovatieve technieken de gemiddelde reisduur tussen Europese bestemmingen in te korten en het reizen leuker te maken. Er is veel te doen. Vliegen is al jarenlang hetzelfde, maar daar komt volgens de deskundigen verandering in. Bagagevervoer, paspoortcontrole, inchecken, parkeren, belastingvrij winkelen: stap voor stap zal het vliegproces dankzij nieuwe technologie veranderen. Met als resultaat: minder gedoe voor de reiziger.

Een varentuin, een orchideeëntuin, 
een cactustuin en een zonnebloemtuin: Changi Airport in Singapore is een van de groenste luchthavens ter wereld.

Dat komt goed uit. Het lijkt er sterk op dat de snelle groei van de luchtvaart voorlopig niet voorbij is. Deskundigen verwachten elke vijftien jaar een verdubbeling van het aantal reizigers. Het zwaartepunt van de groei ligt buiten Europa. Vooral in Azië is de groei imposant. In India groeit de luchtvaart jaarlijks al met 30 procent.

Door de snelle groei van de passagiersaantallen moeten luchthavens en vliegmaatschappijen nu al volop nadenken over manieren om de schaarser wordende capaciteit beter te benutten. De bestaande infrastructuur op en rond luchthavens uitbreiden is kostbaar en traag. De stroom passagiers stroomlijnen en versnellen, waardoor de capaciteit van de bestaande infrastructuur omhooggaat, staat daarom hoog op het wensenlijstje van luchthavens.

Een reusachtige overkapping moet mogelijk maken dat passagiers vanaf 2020 alles te voet kunnen doen op de nieuwe luchthaven van Mexico-Stad.

Geen bagage meer

De eerste winst is te behalen met bagage, stelt Santema. Koffers en tassen meesjouwen van huis naar hotel is niet meer nodig. ‘We gaan naar bagagevrije luchthavens.’ Dat betekent de koffer al voor vertrek van huis laten ophalen of hem droppen bij een afleverpunt, bij de lokale supermarkt bijvoorbeeld. Zelf reist Santema nu al niet meer met zijn koffers. Vooruitsturen kost zestig euro en bespaart de onderzoeker gesleep. ‘Het is veel efficiënter reizen.’

‘ Vlucht naar Londen gemist? Je stapt gewoon op de eerstvolgende vlucht’

Minder koffers levert ook ruimtewinst op bij luchthavens, waar veel ruimte traditioneel wordt ingenomen door de bagagecheck-in. Veel van die balies kunnen verdwijnen. De enkele reiziger die nog wel bagage bij zich heeft, levert die straks in bij één afleverpunt, de rest loopt direct naar zijn vliegtuig. Ook handbagage hoeft straks niet meer op een band gelegd te worden voor controle. Er lopen nu al proeven om op 40 meter afstand de handbagage te scannen van een wandelende reiziger.

Hetzelfde zal gebeuren met paspoortcontrole, verwacht Rinaldo Biemolt van Bsquared, een Nederlands ontwerpbureau dat gespecialiseerd is in luchthavens. Dankzij biometrische herkenning hoeven reizigers niet meer door een poortje. ‘Alles wordt onderdeel van de architectuur. Je loopt langs een wand of door een tunneltje waar scanners in verwerkt zitten.’ Wat het risicoprofiel van een reiziger is, wordt al in een veel vroeger stadium vastgesteld. ‘Het is waarschijnlijk dat we straks een digitale identiteit hebben die veel veiliger is dan het huidige paspoort. Op basis hiervan kun je reizen. Je ID bevat informatie over jou die ervoor zorgt dat je vertrouwd wordt.’

Het risicoprofiel van een reiziger wordt in een veel vroeger stadium vastgesteld

Op de luchthaven zijn de grote borden die de weg wijzen verdwenen, verwacht Santema. Passagiers krijgen individuele bewegwijzering, geprojecteerd op de ogen of hun eigen communicatiemiddel. ‘Ik krijg richtingaanwijzingen met aansporingen: “Schiet op, Sicco. Je moet je haasten.” Of: “Heb je zin in een cappuccino?” Dat kan doordat ik mijn voorkeuren al kenbaar heb gemaakt via mijn sociale profiel.’

Minder wachtenden is belangrijk voor een luchthaven, benadrukt Santema. Drukte leidt nu tot meer drukte: vanwege lange rijen komen reizigers steeds vroeger naar het vliegveld, wat weer leidt tot nog langere rijen. Al die ruimte voor ongewenst wachten is straks niet meer nodig.

Daglicht en ruimte: Schiphol opent in 2023 een nieuwe terminal, ontworpen door Kaan Architecten.

Bioscopen en gyms

De ruimte die overblijft kan gebruikt worden voor nieuwe voorzieningen, verwacht Betty Samola van het Haagse luchtvaartadviesbureau To70. ‘Luchthavens zullen meer inspelen op de behoeftes van werken en wonen. Kinderopvang, bioscopen, gyms; faciliteiten die je ook vindt in een gewone stad, komen straks op een luchthaven.’

Moderne luchthavens

1. Watervallen, wandelpaden en heel veel groen.

Eind oktober opent Changi Airport in Singapore de nieuwe terminal 4. Een 70 meter lang ledscherm met inspirerende beelden, felgekleurd meubilair en beeldende kunst moeten de reiziger een goede ervaring geven.

2. Groot en duurzaam:

dat zijn de belangrijkste kenmerken van de nieuwe luchthaven van Mexico-Stad. De bekende Britse architect Norman Foster ontwierp, met onder andere het Nederlandse luchtvaartbureau Naco, één reusachtige overkapping, waaronder alle afstanden te voet zijn af te leggen. De luchthaven, die in 2020 klaar moet zijn, zal eigen voorzieningen hebben voor water- en zonne-energie.

3. Overvloedig daglicht, eenvoud en ruimte

worden bepalend voor de nieuwe A-terminal op Schiphol, ontworpen door het Rotterdamse bureau Kaan Architecten. Het gebouw, onder een dak van 180 bij 150 meter, moet passagiers overzicht geven. Grote glazen panelen geven uitzicht op de weidse luchten boven de polder. Boven de beveiligingszone komen houtpanelen en overdadig groen. De terminal kan 14 miljoen reizigers per jaar verwerken en moet in 2023 klaar zijn.

Cafés en restaurants worden belangrijker. ‘Je eet straks niet meer aan boord van het vliegtuig’, zegt Santema. ‘Maar je gaat wel speciaal wat eten in een goed restaurant tijdens je “journey” op het vliegveld.’ Dat is goed nieuws voor luchthavens. Hoge pachtinkomsten uit winkels en restaurants betekent dat de luchthavengelden voor maatschappijen zo laag mogelijk blijven, wat een luchthaven aantrekkelijk maakt voormaatschappijen en ticketprijzen laag houdt. Dit leidt weer tot groei van de luchthaven.

Parkeerinkomsten zullen naar verwachting dalen. De kans dat passagiers met hun auto naar de luchthaven blijven komen, om die auto vervolgens dagenlang ongebruikt bij ‘lang parkeren’ achter te laten, achten dedeskundigen klein. ‘De komst van Uber heeft al veel veranderd’, zegt luchthavenplanner Paul Wessels van luchtvaartadviesbureau Naco. Wessels adviseert bij onder andere de bouw van een nieuweluchthaven bij Mexico-Stad. ‘De traditionele taxistandplaats is niet meer nodig: taxi’s komen nu zelf naar passagiers toe.’

Ook ‘aan de achterkant’, onttrokken aan het oog van de passagiers, kunnen luchthavens nog ingrijpend veranderen. De samenwerking van de luchtvaartmaatschappijen, grondafhandelaars, schoonmaakbedrijven en luchtverkeersleiders kan nog veel winst opleveren, vooral door betere uitwisseling van informatie, zegt Paul Wessels. ‘De luchtverkeersleiding weet bijvoorbeeld tot op de minuut nauwkeurig welke vliegtuigen in welke volgorde zullen landen. Die informatie is nog niet realtime beschikbaar voor een grondafhandelaar, die moet weten met hoeveel capaciteit hij moet klaarstaan. Of voor de marechaussee. Hier is nog veel efficiëntiewinst te behalen.’

Een andere transformatie die vooral ‘aan de achterkant’ van luchthavens zal plaatsvinden, is verduurzaming. Dat begint bij de energievoorziening. Door hun indeling hebben luchthavens veel plek voor zonnepanelen. ‘Als je kijkt naar het ruimtebeslag van luchthavens, gaat 80 procent naar onderhoud, taxiën en het parkeren van vliegtuigen. Daartussen zit vaak ruimte die slecht bereikbaar is. Op die stukken die nu braak liggen, komen zonnepanelen’, zegt Wessels.

Ruimere luchthavens met meer ruimte voor vermaak dus, waar passagiers zich sneller doorheen bewegen. Ook vliegen zelf wordt eenvoudiger, verwacht Biemolt van Bsquared. ‘Met welke maatschappij en op welk tijdstip je vliegt wordt minder belangrijk. Vlucht naar Londen gemist? Je stapt gewoon op de eerstvolgende vlucht.’ Eigenlijk wordt vliegen meer als met de trein reizen, een luchthaven meer als een treinstation.

Ook wordt het vliegtuig meer zoals de trein, verwacht Biemolt. Je kunt er dan beter vrij rondlopen, er komen meer plekken om je te vermaken en een hoek voor stilte of om te slapen.