FD - Financiële waakhond EU waarschuwt voor financieel risico klimaatverandering

De financiële waakhond van de Europese Unie waarschuwt voor de economische effecten van een te trage overgang naar een duurzame economie. Als de transitie niet op tijd wordt
doorgevoerd ontstaat het risico op een late en abrupte overgang naar een koolstofarme economie. Dat kan grote risico's met zich meebrengen en kostbaar zijn.

FD, 15 februari 2016

Door Bert van Dijk

De financiële waakhond van de Europese Unie waarschuwt voor de economische effecten van een te trage overgang naar een duurzame economie. Als de transitie niet op tijd wordt
doorgevoerd ontstaat het risico op een late en abrupte overgang naar een koolstofarme economie. Dat kan grote risico's met zich meebrengen en kostbaar zijn.

Dat staat in een rapport van de wetenschappelijke adviescommissie van de zogenoemde European Systemic Risk Board, de in 2010 opgerichte instantie van de Europese Unie die toeziet
op risico's voor het financiële systeem in de Unie.

Schade

Een plotselinge transitie weg van fossiele brandstofenergie kan volgens de onderzoekers de economie schaden, als alternatieve bronnen van energie nog maar beperkt voorradig zijn
en duurder zijn. Ook kan er in zo’n geval een plotselinge prijsstijging optreden van koolstofintensieve bronnen, die voor een belangrijk deel zijn gefinancierd met schulden.

Om de risico´s en mogelijke financiële schade van zo'n scenario goed in te schatten roept de commissie overheden op om te overwegen meer informatie te eisen van bedrijven in
de niet-financiële sector. Met die informatie kan de blootstelling van de financiële sector vervolgens worden onderworpen aan stresstesten.

Harde landing

Als overheden een vroege start maken met het implementeren van bestaande toezeggingen, dan is volgens de onderzoekers een ‘zachte landing’ waarschijnlijk. De overgang naar een
koolstofarme economie zal dan immers geleidelijk plaatsvinden, waardoor er voldoende tijd is voor technologische vooruitgang om de energiekosten redelijk te houden.

‘Maar’, zo waarschuwt de commissie, ‘de geloofwaardigheid van een aantal toezeggingen van overheden staat ter discussie door de lange tijdshorizon waarin de geplande reducties
zijn beloofd in combinatie met de korte termijnkosten van onmiddellijke actie. Daardoor is er aanzienlijke onzekerheid over de vraag of de overgang naar een koolstofarme economie langzaam, geleidelijk en voordelig zal verlopen of laat, abrupt en kostbaar.’

Een harde landing voor het financiële systeem in de EU dreigt wanneer er laat wordt aangepast. In zo’n scenario wordt de harde landing verergerd door een gebrek aan technologische
vooruitgang. Volgens de commissie is het percentage investeringen in onderzoek en ontwikkeling van duurzame energie relatief laag, ‘deels als gevolg van onzekerheid over het lange termijnbeleid van overheden’.

Lage investeringen

De risico’s zijn volgens de commissie reëel. ‘De markt heeft de risico’s van klimaatverandeirng mogelijk nog niet helemaal ingeprijsd. Klimaatverandering wordt gezien als iets
dat mogelijk alleen op lange termijn effect gaat hebben. Gecombineerd met onzekerheid over klimaatverandeing en beleid om reducties terug te dringen, heeft dit mogelijk geleid tot een onderschatting van het probleem en het effect op groei, de kasstroom van
bedrijven en het effect op activa. Ondertussen blijven investeringen in infrastructuur en r&d in alternatieve energie laag’, schrijven de onderzoekers.

De waarschuwing van de adviescommissie van de EU is de jongste in een reeks van rapporten van internationale organisaties en zakenbanken. Eerder waarschuwde de gouverneur van
de Britse centrale bank Mark Carney ook al dat klimaatverandering op termijn de financiële stabiliteit kan bedreigen en tot grote verliezen voor beleggers zou kunnen leiden. Ook Carney is voorstander van grotere transparantie voor beleggers over de CO2-intensiteit
van activa van bedrijven.

'Stranded assets'

Afgezien van concrete verliezen en claims van door klimaatverandering veroorzaakt extreem weer, bestaat er volgens Carney ook het risico dat energiebedrijven blijven zitten met
zogenoemde 'stranded assets'. Dat zijn reserves fossiele brandstoffen die op de balans staan van energiebedrijven, maar nooit zullen worden gebruikt als overheden zich echt gaan houden aan hun streven om de temperatuur op aarde niet verder op te laten lopen
dan 2 graden Celsius.'

De financiële stabiliteitswaakhond van de Europese Unie schrijft in zijn recente rapport dat olie-, gas-, kolen- en stroombedrijven voor een aanzienlijk deel met schulden zijn
gefinancierd. Deze bedrijven zijn volgens de commissie goed voor een derde van de wereldwijde leenmarkt. Olie- en gasbedrijven hebben hun schuld aanzienlijk vergroot, vooral in de Verenigde Staten en in opkomende markten. 'Een grote verandering in de prijzen
van activa kan leiden tot herprijzing van schulden en kredietverliezen opleveren en daarmee het negatieve effect op de financiële stabiliteit verergeren.'
 

De kosten van het niet kunnen gebruiken van fossiele brandstoffen die in de grond moeten blijven zitten, zullen volgens diverse onderzoeken de duizend miljard dollar ver
overschrijden. Zakenbank Kepler Cheuvreux schatte vorig jaar dat het omzetverlies van de fossiele industrie zelfs $28.000 mrd kan bedragen.