FD - Nieuw kabinet krijgt subsidies voor duurzame energie misschien niet eens op

Een nieuw kabinet zou wel eens een leuke meevaller van vrijgevallen duurzaamheidssubsidies tegemoet kunnen zien. Dat volgt onder meer uit de aanmerkelijk lagere kosten voor de aanleg van windmolenparken op de Noordzee. Hoeveel geld wordt uitgespaard en wie daarvan profiteert is nog niet te zeggen, maar het gaat waarschijnlijk om miljarden.

http://fd.nl/economie-politiek/1160293/nieuw-kabinet-krijgt-subsidies-voor-duurzame-energie-misschien-niet-eens-op

Nieuw kabinet krijgt subsidies voor duurzame energie misschien niet eens op

Een nieuw kabinet zou wel eens een leuke meevaller van vrijgevallen duurzaamheidssubsidies tegemoet kunnen zien. Dat volgt onder meer uit de aanmerkelijk lagere kosten voor de aanleg van windmolenparken op de Noordzee. Hoeveel geld wordt uitgespaard en wie daarvan profiteert is nog niet te zeggen, maar het gaat waarschijnlijk om miljarden.

Na de verkiezingen van maart 2017 is het aan een nieuwe coalitie om te bepalen of de verplichte bijdrage van burgers en bedrijven worden verlaagd of dat de voeding van de subsidiepot blijft gehandhaafd, zo stelt het ministerie van Economische Zaken desgevraagd.

Meevallers

De benodigde subsidie om voldoende windmolens op zee te krijgen pakt veel lager uit dan eerder was gedacht. Het windpark Borssele I&II wordt door Dong aangelegd, uitgaande van een kostprijs van 8,7 cent per kilowattuur. Na aftrek van de prijs waartegen het Deense bedrijf zijn elektriciteit kan verkopen blijft het benodigde subsidiebedrag over. Dat betekent dat het Rijk in een tijdspanne van vijftien jaar maximaal €2,3 mrd moet betalen in plaats van de €5 mrd waar het kabinet oorspronkelijk vanuit was gegaan. De verwachting is dat de resterende vier aanbestedingen voor de Zeeuwse en Hollandse kust nog meer meevallers zullen opleveren. In totaal moeten de vijf grootste offshore windparken ter wereld 3500 megawatt aan vermogen krijgen, genoeg om vijf miljoen huishoudens van duurzame energie te voorzien.

Maar liefst € 41 mrd is door het huidige kabinet begroot voor de subsidiëring van duurzame energie van 2013 tot 2032. Daarmee hoopt minister Henk Kamp van Economische Zaken de doelen van het in 2013 gesloten Energieakkoord te bereiken. Die schrijven voor dat het aandeel hernieuwbare energie in 2020 en 2023 goed moet zijn voor respectievelijk 14% en 16%.

Burgers en bedrijven

Om de subsidiepot Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE+) te vullen, betalen burgers en bedrijven een opslag op hun energierekening. Een gemiddeld huishouden is daar dit jaar ruim €40 extra aan kwijt. Dat loopt op tot bijna €300 in 2023, zo becijferde onderzoeksbureau CE Delft vorig jaar.

De subsidiepot is echter gebaseerd op een meerjarenraming uit 2012. Er werd maximaal € 18 mrd uitgetrokken voor wind op zee. Sindsdien zijn de kosten voor het bouwen van offshore windparken flink gedaald. Dat bleek in juli bij de tender van het windpark Borssele I&II voor de Zeeuwse kust. Oorspronkelijk had Kamp hier €5 mrd voor uitgetrokken, maar de Deense windmolengigant Dong doet het voor veel minder. Het Rijk draagt daardoor hooguit €2,3 mrd bij. Mochten de energieprijzen komende jaren stijgen dan hoeft de overheid nog minder bij te leggen.

Windparken en kolencentrales

De meevaller pakt nog groter uit als de overige vier aanbestedingen voor windparken op de Noordzee ook allemaal goedkoper uitvallen dan aanvankelijk gedacht. Borssele III&IV worden nog voor het eind van dit jaar gegund en ook daar is maximaal €5 mrd aan subsidies voor begroot. Kamp verwacht dat bieders, in navolging op Dong, daar ver onder zullen blijven. Datzelfde geldt voor de drie windparken voor de kust van Noord- en Zuid-Holland die tussen 2017 en 2019 tegen de laagste subsidie geveild worden. Dat kan opnieuw miljarden schelen.

Kolencentrales

Na het zomerreces moet minister Kamp een beslissing nemen over het lot van de laatste vijf kolencentrales van Nederland. Drie daarvan, twee op de Tweede Maasvlakte in de Rotterdamse haven en een in de Groningse Eemshaven, zijn gloednieuw. Om al teveel kapitaalvernietiging te voorkomen overweegt de minister daarom de sluiting van twee oudere centrales uit de jaren negentig. Een daarvan, de Amer in Geertruidenberg is echter het best geschikt voor de bijstook van biomassa. Zonder deze centrale van Essent (RWE) zou een deel van de beoogde duurzame energieopwekking wegvallen. In juli besloot Kamp €1,5 mrd aan subsidie toe te kennen aan de bijstook van biomassa voor de komende acht jaar. Van dat bedrag is €1,2 mrd bedoeld voor de Amercentrale. Dit alles onder voorbehoud, want als de installatie op last van de minister moet worden opgedoekt, wordt de subsidie niet uitgekeerd.

Een andere vrijval van SDE+-subsidies zal Kamp minder vrolijk stemmen. Dat geval doet zich voor als de minister zich genoodzaakt ziet extra kolencentrales te sluiten. Dan vervalt namelijk de mogelijkheid om gesubsidieerde biomassa bij te stoken. Die meestook van houtkorrels bij de kolen zou in 2020 goed moeten zijn voor circa 1,2% van de 14% duurzame energie. Maar een rechterlijk vonnis van juni vorig jaar in de zogeheten Urgenda-zaak dwingt het kabinet tot verder ingrijpen om de CO2-uitstoot in 2020 met 25% te reduceren ten opzichte van 1990. Volgens een meerderheid in de Tweede Kamer moet daarom het opdoeken van de laatste vijf kolencentrales worden overwogen.

Dure investeringen

Als Kamp na het zomerreces inderdaad tot een dergelijk besluit komt, heeft dat grote gevolgen voor de subsidiepot. De laatstetoezeggingen deed de minister namelijk onder voorbehoud van een besluit over de toekomst van de kolencentrales.

De €1,5 mrd aan verplichtingen voor biomassabijstook die hij in juli aanging, komen dan te vervallen. Evenals de ruim €2 mrd die de bewindsman voor het einde van dit jaar nog in petto heeft voor de verbranding van houtpallets. In totaal kan dat nog eens €3,5 mrd schelen.

In dat geval moet 1,2% van de duurzaamheidsdoelstelling wel op een andere manier gerealiseerd worden. Aangezien 14% hernieuwbare energie in 2020 al nauwelijks haalbaar is, wordt het zonder biomassa een onmogelijke opgave, zegt Kamp.

Maar de Algemene Rekenkamer kwam vorig jaar al met een simpele oplossing voor dit probleem: importeer je saldotekort gewoon uit de EU-landen die een overschot aan duurzame energie hebben. Dat kan zelfs goedkoper uitpakken dan de dure investeringen in Nederland. Kamp noch de Tweede Kamer waren erg gecharmeerd van de suggestie, maar de optie ligt voor een komend kabinet nog wel degelijk op tafel.

Stuwmeer van subsidies

Indien inderdaad een groot bedrag aan SDE+-geld overblijft, rijst de vraag wat de overheid daarmee van plan is. Nu al is er een stuwmeer van ruim €1 mrd aan subsidies die niet tot uitkering zijn gekomen omdat projecten zijn vertraagd, geschrapt of mislukt. De toegezegde bedragen worden immers pas echt betaald vanaf het moment dat de beloofde duurzame energie daadwerkelijk wordt opgewekt.

De onthulling van een geheime afspraak tussen Kamp en minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem eerder dit jaar deed het ergste vermoeden. Als er aan het eind van deze kabinetsperiode geld in de begrotingsreserve Duurzame Energie overblijft zal dat worden ‘leeggeboekt’, zo waren de bewindslieden volgens de Algemene Rekenkamer overeen gekomen.

Verdwijnen de duurzaamheidspenningen daarmee domweg in de schatkist? ‘Geen sprake van’, bezwoer Kamp tegenover de Tweede Kamer. Op 1 juli kwam hij per briefmet de verzekering: Onbenutte subsidiegelden worden bij het aantreden van een nieuw kabinet toegevoegd aan de meerjarenraming van Economische Zaken met duurzame energie als oogmerk.

Helemaal gerust is de oppositie er echter niet op. Vorig jaar deed Kamp al een greep van bijna €400 mln uit de begrotingsreserve duurzame energie om hele andere zaken te bekostigen. Wat weerhoudt een toekomstig kabinet ervan om dat weer te doen? Bijvoorbeeld om de gedwongen sluiting van de kolencentrales te bekostigen. De eigenaren zullen immers een schadeloosstelling eisen. De schattingen variëren tussen de €3 en €7 mrd. Mogelijk komt het restant van de subsidiepot aardig in die richting.