Trouw - De bijwerkingen van klimaatverandering

De orkanen worden niet frequenter, wel intenser, en ja: daarbij speelt klimaatverandering een rol, net als bij de hevige bosbranden die de aarde teisteren. Dat is onomkeerbaar, zelfs als het Parijs-akkoord wordt nageleefd.

https://www.trouw.nl/groen/de-bijwerkingen-van-klimaatverandering~a99e4885/

De orkanen worden niet frequenter, wel intenser, en ja: daarbij speelt klimaatverandering een rol, net als bij de hevige bosbranden die de aarde teisteren. Dat is onomkeerbaar, zelfs als het Parijs-akkoord wordt nageleefd.

Nog nooit leken er in het achtuurjournaal zoveel auto's voorbij te drijven als in 2017. Het zuiden van de Verenigde Staten en het Caribisch gebied krijgen klappen van orkanen Harvey, Irma en dan moet Jose nog komen. Zuidoost-Azië staat momenteel blank. En opent het journaal niet met een overstroming dan is er wel ergens een enorme bos- of heidebrand. Denk aan Portugal en Spanje eerder dit jaar, of aan de Amerikaanse staat Oregon waar de huidige inferno nog niet onder controle is.

Is dit waar de mensheid al decennia voor is gewaarschuwd door klimaatvoorvechters als Al Gore? Slaat de Aarde eindelijk terug voor het grootverbruik van fossiele brandstoffen?

Dat is geen makkelijk te beantwoorden vraag, alleen al door het beperkt aantal datapunten. Hoewel natuurrampen dit jaar constant aanwezig lijken, kan de klimaatwetenschapper moeilijk trends ontdekken wanneer er misschien twee of drie orkanen meer zijn dan in andere jaren. Of die er ook waren geweest zónder broeikasgassen, het is een waarschijnlijkheidsspelletje.

Toch is er iets van duidelijkheid te geven. Wetenschappers kunnen wel degelijk zeggen dat stormen intenser worden door de opwarming.

"Neem Harvey", zegt hoogleraar Myles Allen van Oxford University aan de telefoon. "Die kwam langs de Golf van Mexico toen hij op Texas afstevende. Normaal gesproken fungeert het koude water in die Golf als een rem op de orkaan. Dit keer was ook dát water al warm, dus die rem ontbrak. Harvey kon ongebreideld toeslaan." Dat die rem ontbrak is duidelijk toe te schrijven aan klimaatverandering, zegt Allen. Hij werkte mee aan het derde en vierde rapport van IPCC, het panel van de Verenigde Naties dat rapporteert over het klimaat. "De wisselwerking tussen warme lucht en het vochtgehalte dat die lucht kan bevatten is wel duidelijk. Hoe warmer, hoe meer regen. Maar ook dat zegt alleen iets over de intensiteit en niet over het aantal orkanen dat de kop opsteekt."

Dat veel waterdamp in de lucht voor zwaar weer zorgt, maakt ook dat India, Bangladesh en Nepal nu met hevige overstromingen kampen. Meer dan duizend mensen zijn omgekomen, miljoenen moesten hun huis uit. Maar het verband met klimaatverandering is minder duidelijk, ook al is de moesson, zoals de jaarlijkse hevige regenval heet, de ergste in dertig jaar. Elk jaar gaat het als volgt, zegt de Wageningse hoogleraar Maarten Krol: "Hete lucht neemt veel vocht mee vanuit de Indische Oceaan. Die vochtige luchtstroom botst op een gegeven moment tegen het Himalaya-gebergte, waar ze omhoog gedwongen wordt, afkoelt en zo condenseert. Met enorme regenbuien tot gevolg." Maar je kunt volgens Krol niet zeggen dat dit proces net als de orkanen langzaamaan intensiveert. "Het hele systeem varieert jaarlijks te veel om daar rechttoe rechtaan conclusies over te trekken."

Volgens de Oxfordse Allen wordt het in de toekomst niet veiliger wat orkaangevaar betreft - zelfs niet als de wereld zich aan het Parijs-akkoord uit 2015 weet te houden. Kouder wordt het namelijk in ieder geval niet. Lukt het om de opwarming ruim beneden de 2 graden te houden, dan is het zeewater alsnog warmer dan eerst, wat het natuurgeweld aanhoudend heftiger maakt.

En bosbranden? Op dit moment woedt er één in de Amerikaanse staat Oregon, waarvoor honderden mensen op de vlucht sloegen. Volgens de politie is deze specifieke brand toe te schrijven aan een groep tieners die met vuurwerk in de weer was, maar net als orkanen laten ook bosbranden zich voeden met opwarming van de aarde. Wel via een andere route. Warmere lucht onttrekt meer vocht aan planten en bomen, die zo langzaam verworden tot makkelijk ontvlambare aanmaakblokjes. Gevolg: het bosbrandseizoen in het westen van de Verenigde Staten houdt langer aan, de verbrande oppervlakte groeit.

Vorig jaar lieten onderzoekers van Columbia University in vakblad 'PNAS' zien dat de mens zichzelf mag aankijken op de steeds hevigere bosbranden. Zij schatten dat er een extra 4,2 miljoen hectare bos is verbrand door toedoen van broeikasuitstoot, bijna het dubbele van wat je volgens hen mag verwachten als de mensheid afwezig was geweest. Bosbranden werken zichzelf in de hand omdat ze koolstofdioxide uitstoten. Door die extra uitstoot warmt de aarde weer meer op, wat die bossen op haar beurt weer meer uitdroogt. Tegelijkertijd helpt het vuur bomen om zeep die het broeikasgas van nature uit de lucht halen. Tegen The New York Times zei hoofdauteur Alton Park Williams dat er halverwege deze eeuw wel eens zo weinig bomen konden overblijven in West-Amerika dat bosbranden geen kans meer maken zich te verspreiden. Een niet zo bevredigende oplossing voor het probleem.

Gisteren publiceerde Myles Allen met zijn vakgroep in Oxford nog een artikel in vakblad Climate Change waarin hij wijst op het grote aandeel dat slechts 90 bedrijven hebben in die hele opwarming. Zij mogen bijna de helft van de gemiddelde temperatuurstijging op hun naam schrijven met hun uitstoot van broeikasgassen. Ook het Nederlandse Shell staat in die lijst, en Allen vraagt zich af of er geen gesprek op gang moet komen over hun verantwoordelijkheid. "Als een farmaceutisch bedrijf medicijnen op de markt brengt die met ernstige bijwerkingen gepaard blijken te gaan, zouden we dan niet ook vinden dat zo'n bedrijf de portemonnee moet trekken?"

Vergeet de infrastructuur niet

Niet alleen de intensiteit van regenval en vloedgolven bepaalt het aantal slachtoffers, ook de infrastructuur en geografie spelen daarin mee. Houston, de stad in Texas die overspoeld werd door orkaan Harvey, ligt bijvoorbeeld zeer laag aan de kust waardoor vloedgolven meer voet aan de grond krijgen. En dat de bodem voor een goed deel uit kleigrond bestaat, maakt dat het water moeilijk wegtrekt. Volgens de Amerikaanse hoogleraar Sam Brody is het uitdijende Houston de laatste jaren helemaal los gegaan met het aanleggen van huizen en bestrating, zegt hij tegen The Guardian. Maar ondertussen is het waterafvoersysteem vaak niet meer dan een greppel langs de weg, wat Brody 'middeleeuwse toestanden' noemt. Nederland lijkt beter ingericht op mogelijk noodweer, al kent het natuurlijk minder wateroverlast dan Houston. Maar mócht er dan eens een problematische 80 millimeter per dag vallen, dan voldoen de afvoeringssystemen hier wel aan de norm, zo zeiden deskundigen van kennisinstituut Deltares eerder tegen Trouw.