Trouw - De gaskraan dicht? Slochteren heeft nog 240 kleine broe

De Groningse gaskraan gaat in 2030 dicht. Alles wijst erop dat Nederlanders dan nog steeds 'gasverslaafd' zijn. Moeten de kleine gasveldjes overuren gaan draaien?
Boven de strakke gevels glinsteren zonnepanelen, tot de nok aan toe. Het is apart om deze 39 huizen in het Schilderskwartier van Woerden zo te zien, want ze stammen uit de jaren zestig, dat is aan de bouwstijl nog af te leiden. Ze hebben net een facelift achter de rug, een totale renovatie. Woningcorporatie Groenwest maakte ze volledig duurzaam, met dikke isolatie. Alles draait nu zuinig op elektriciteit, van keukens tot ketels.

https://www.trouw.nl/groen/de-gaskraan-dicht-slochteren-heeft-nog-240-kleine-broertjes~a3a1ee5b/

De renovatie was een dure ingreep. De bewoners merken dat niet direct in de portemonnee, zegt Groenwest. Ze betalen de verbouwing over de jaren geleidelijk terug. Omdat ze in hun zelfvoorzienende 'nul-op-de-meter'-woning geen energienota meer hebben, blijven de maandlasten zo'n beetje gelijk.

Het rijtje duurzame huurwoningen is een eerste stapje in Woerden om in 2030 een aardgasvrije gemeente te hebben. Dat jaartal is geen nattevingerwerk. Het kabinet besloot om de Groningse gaskraan in 2030 helemaal dicht te draaien. Daar wil Woerden mee in de pas lopen, ook voor het klimaat.

Een helder doel, maar of het praktisch lukt, is zeer de vraag. Even verderop in het Schilderskwartier, dat als eerste in Woerden moet loskoppelen, staan koopwoningen. Daar roeren de bewoners zich. Ze vragen: moet dat nou? En vooral: wat kost het? Want anders dan huurders verderop hebben de woningeigenaren geen corporatie die de verbouwing voorschiet. De financiële sector is druk met het bedenken van gunstige leningen voor mensen die een huis 'nul-op-de-meter' willen maken. Voorlopig zijn kosten en financiering een struikelblok. Het nationale klimaatakkoord, dat komende dinsdag op hoofdlijnen verschijnt, moet hier oplossingen voor aandragen.

Woerden klopt al aan in Den Haag voor rijksgeld om gasloos te worden. Ondertussen zeggen lokale fracties zoals de VVD: Woerden moet niet op de troepen vooruitlopen. Van het Parijse klimaatakkoord hoeven fossiele energiebronnen zoals aardgas bovendien 'pas' in 2050 te verdwijnen. Zo dreigt het tempo richting een aardgasvrije gemeente bij Woerden en andere koplopers te verslappen, zodat ook na 2030 nog lang veel gas nodig blijft.

Pijnpunten

Het leeuwendeel van de Nederlandse gemeenten houdt vast aan de einddatum van het Parijs-akkoord om gasloos te worden. Veel corporaties zijn nog zoekende. De koepelvereniging Aedes uit zorgen over het loskoppelen van de gaspijpen. Bouwers die renovaties uitvoeren willen wel, maar zitten ook nog met vragen. Terugkerende pijnpunten: techniek en geld. De officiële inzet van het kabinet is dat er over twaalf jaar 2 miljoen huizen van het gas gaan. In dat geval zitten er nog 5 miljoen huizen op het gasnet in 2030.

Het sluiten van de Groningse gaskraan en het afkoppelen van huizen (en bedrijven) zal niet gelijk oplopen. Waar moet het resterende gas na 2030 vandaan komen? Uit het buitenland importeren kan, maar politiek gezien is grote afhankelijkheid van het gas van Poetin niet bespreekbaar. Extra gas uit Scandinavië halen in buizen, of (vloeibaar) uit verre oorden in schepen lijkt ook niet zaligmakend. Import is onzekerder en duurder dan eigen energiewinning.

Minister Wiebes verkiest het leegzuigen van kleine Nederlandse gasveldjes boven gasimport. De bodem zit nog vol geheimen, zo nu en dan duiken er nieuwe gasveldjes op. Wiebes wil boorbedrijven met fiscale voordelen verleiden tot het opsporen en leegpompen hiervan. De kleine gasvelden liggen door het hele land, maar vooral ook onder de Noordzee; zeker 240 stuks. In die losse veldjes zit vaak een aantal miljard kuub gas. Het grootste exemplaar herbergt zo'n 73 miljard kuub.

Even ter vergelijking: toen Slochteren in Groningen werd ontdekt, zat er 2900 miljard kuub in. De Groningse winning moet snel zakken naar jaarlijks 12 miljard kuub, aldus veiligheidsdienst SODM.

Groningse toestanden

Het lijkt wel of in Woerden alle perikelen rond de aardgas-exit samenkomen. Terwijl de gemeente stoeit met gasloze huizen wilde het Canadese Vermillion precies bij Woerden een gasproefboring doen, vanaf de Krimpenerwaard. De vergunning voor gasveld Papekop lag er al. Dat zag de gemeente totaal niet zitten. Politici en bewoners vrezen voor natuurschade en uiteindelijk voor Groningse toestanden.

Het conflict eindigde bij de Raad van State. Afgelopen maand gaf die rechter de gemeente gelijk: boren bij Woerden mag vooralsnog niet. Dit tot opluchting van bewoners en milieuorganisaties. Boorplannen door het hele land leiden tot zorgen en vertragende procedures. Of het nu in Smallingerland, Heusden, Nij Beets of Westerveld is. Of bij de Wadden, waar het Franse Engie zint op proefboringen. De Nam speurt ook bij kleine gasvelden.

Het kabinet heeft in het regeer-akkoord wel afgesproken dat er geen nieuwe vergunningen komen om naar gas onder land te zoeken. Maar bij één op de drie gasveldjes had een energiebedrijf al een vergunning op zak, zoals in Woerden. Voor de kwetsbare Wadden gelden inmiddels wel wat extra eisen, maar boorbedrijven kunnen voor gasveldjes onder zee nog steeds nieuwe vergunningen verkrijgen.

Het staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) is uitgesproken: gaan met die banaan. Nationaal klimaatonderhandelaar gasloos wonen Diederik Samsom is er commissaris. Volgens het boorbedrijf is het zonde om het aardgas in kleine Nederlandse velden in de zeebodem te laten zitten. Dit is hét moment om ze leeg te zuigen, zodat Nederland niet afhankelijk gaat worden van leveranciers uit het buitenland, aldus EBN, dat dit samen met andere boorbedrijven wil doen. Als het nu niet gebeurt, schrijft EBN in zijn jaarbericht, komt het er nooit meer van. Experts proberen bezorgde inwoners op informatieavonden te overtuigen. Aardgas uit kleine reservoirs oppompen is nodig en veilig, zeggen ze. Maar met de problemen van Groningen in het achterhoofd staan haast overal lokale actiegroepen op. Die volharden in hun verzet.

Druk op de ketel

Dat is precies waar milieuorganisaties zoals Milieudefensie op rekenen. Het draagvlak voor aardgasboringen neemt in rap tempo af, zeggen ze. Een beetje omdat mensen zien dat fossiele energie de toekomst niet is. Maar veel meer nog door de schade in Groningen. Zij pleiten ervoor dat gemeenten het gas in de grond laten zitten, ook als de Groningse kraan sluit. Dit zet druk op de ketel om huizen en gebouwen snel om te laten schakelen naar schone warmtenetten, groene stroom of groen gas.

Kunnen boorbedrijven in plaats van aardgas niet gewoon warmte uit de bodem gaan pompen, een belangrijke energiebron voor de toekomst? "Natuurlijk sta ik ook achter het vergroenen en achter besparingen", zei de Nederlandse directeur Sven Tummers hierover in het Financieele Dagblad. Hij is ook bezig met wat projecten voor aardwarmte en biogas. "Maar toch: aardgas blijft voorlopig essentieel."

Minister Wiebes, die verraste met zijn 'historische gasbesluit' over Groningen, zegt wel dat exploitatie van kleine gasvelden geen gebed zonder end mag worden. De geleidelijke afbouw in het Slochterenveld mag niet leiden tot evenzoveel extra gepomp in de kleine gasveldjes onder land en zee. Aanvragen voor nieuwe boringen worden streng getoetst, belooft Wiebes.

Uiteindelijk, en daar is het Parijs-akkoord stok achter de deur, moet het omhoogpompen van elke kuub aardgas verleden tijd zijn. Wiebes wil ook bij kleine gasvelden een 'gestage afbouw' en alleen exploitatie als het veilig is en zolang de gasvraag er is. Hij kaatst daarbij feitelijk de bal terug naar de gemeenten en bewoners die protesteren tegen gasboringen om de hoek. Als zij werk maken van gasloos wonen, redeneert Wiebes, hoe eerder Nederland de pompen en boren definitief het zwijgen op kan leggen.