Trouw - Frissere lucht? Restricties bij wegen en stallen helpen, of schone technieken

Een lagere maximumsnelheid is een probaat middel gebleken tegen lokale luchtvervuiling, zoals op de A10-west in Amsterdam. 

Nederland moet plekken waar de lucht té vuil is, bij autowegen en veehouderijen, direct gaan aanpakken. De rechter gaf Milieudefensie daarin gelijk. Staatssecretaris Dijksma (milieu) heeft een plan nodig. Ze kan kiezen uit twee smaken, zegt hoogleraar Maarten Krol.

https://www.trouw.nl/groen/frissere-lucht-restricties-bij-wegen-en-stallen-helpen-of-schone-technieken~a8469702/

Een lagere maximumsnelheid is een probaat middel gebleken tegen lokale luchtvervuiling, zoals op de A10-west in Amsterdam. © ANP

Nederland moet plekken waar de lucht té vuil is, bij autowegen en veehouderijen, direct gaan aanpakken. De rechter gaf Milieudefensie daarin gelijk. Staatssecretaris Dijksma (milieu) heeft een plan nodig. Ze kan kiezen uit twee smaken, zegt hoogleraar Maarten Krol.

Pas op, waarschuwde de landsadvocaat toen Milieudefensie naleving van luchtkwaliteitsnormen eiste bij de rechter. Want ingrijpen bij de 150 hardnekkige plekken, waar de concentratie vieze stoffen boven wettelijke normen komt, dat zou absurde maatregelen vergen. Wegen afsluiten, bedrijven dichtgooien. Mensen pikken dat niet, betoogde de advocaat.

Maar de rechter gaf Milieudefensie donderdag gelijk. Grenzen voor stikstofxiodide en fijnstof, daar moet Nederland zich aan gaan houden. Overal en onmiddellijk. Hoe? Dat zegt de rechter niet. De staatssecretaris bedenkt nu een plan. Ze heeft genoeg methodes om te slagen, denkt hoogleraar Luchtkwaliteit Maarten Krol van de Wageningen Universiteit (WUR).

Hoe kan de overheid uitstoot bij hele drukke wegen verlagen?
“Op snelwegen geen 130 kilometer per uur toestaan zal zeker helpen. Voor steden zijn extra milieuzones een idee. Zo kan Dijksma vuile diesels en vrachtwagens weg houden van probleemlocaties. Maar er is ook een andere methode: verkeer snel schoner maken. Dat kan door elektrische auto’s te stimuleren, met laadpalen en parkeerplekken. Of, zoals Utrecht nu doet, elektrische bussen laten rijden. Bussen op gas laten rijden kan ook, dat is al flink schoner dan ronkende diesels. O, en nu vergeet ik nog een hele simpele aanpak. Meer ruimte voor de fiets!”

Lucht bij intensieve veehouderij is soms ook te vies. Hoe lost Dijksma dat op?
“Een optie: de bouw en uitbreiding van stallen aan banden leggen. Maar net als in het verkeer kunnen schonere technieken wat beteken in de veehouderij, in Brabant, waar de concentratie stikstofdioxide en fijnstof hoog is, deels als resultaat van alle ammoniak. Een bedrijf kan luchtwassers plaatsen, zuiverende installaties. Dat gebeurt hier en daar al. Luchtwassers zijn schreeuwend duur. Dus de vraag is wie betaalt: de boer of de overheid? De vuistregel is: de vervuiler betaalt.”

Energiecentrales, chemie en scheepvaart stoten ook veel stikstofdioxide en fijnstof uit. Kunnen die meehelpen om overschrijdingen weg te werken?
“Misschien, in een stad als Rotterdam. Wordt de havenindustrie daar schoner, dan gaat de luchtkwaliteit in de stad wat omhoog. Alles helpt. Maar om de stad schoner te krijgen moet je echt naar verkeer kijken, en op het platteland naar veestallen. 

Extra normoverschrijdingen mogen niet van de rechter. Wat zijn de gevolgen?
“Dit is een groot punt, echt wel iets dat aan bod komt aan de formatietafel. Als er een nieuwe autoweg bijkomt of de maximumsnelheid wordt verhoogd, dan moet duidelijk zijn dat de luchtkwaliteit binnen de wettelijke kaders blijft. Mensen kunnen de overheid uitdagen: toon dat maar aan. Dat kan heel lastig zijn. De luchtkwaliteit ligt ook aan het weer, als het mistig is blijft meer vuiligheid hangen. Een nieuw kabinet moet extra gaan opletten bij het toestaan van grote nieuwe wegen of bedrijven.”

De Nederlandse lucht werd flink schoner de laatste jaren. Hebben we het niet over een luxeprobleem?
“Zeker, het valt hier nu mee, zeker als je ons vergelijkt met plekken in China en India. Daar verkort vieze lucht de levensverwachting gemiddeld soms wel met tien jaar, terwijl dat hier een jaar is. Maar de kwaliteit van lucht is enorm belangrijk. Voor mensen longproblemen zoals astma uiteraard, maar natuurlijk voor elk mens. Het feit dat we zoveel verkeer en bedrijvigheid hebben dat we buitenlucht zo kúnnen vervuilen, dat zie ik als het werkelijke 'luxeprobleem' in de hele discussie over luchtkwaliteit."

Milieudefensie procedeerde tegen te hoge uitstoot van fijnstof en stikstofdioxide

Fijnstof, een verzamelnaam voor de kleine deeltjes in de lucht, komt vooral in de lucht door menselijk handelen. Voorname bronnen zijn landbouw (8 miljoen kilo uitstoot in 2016), scheepvaart (6,5 miljoen kilo) en wegverkeer (4,6 miljoen kilo). Blootstelling aan fijnstof maakt dat mensen dagen tot maanden eerder overlijden.

Stikstofdioxide heeft effect op de longen. Het zorgt voor een toename van luchtwegklachten en astma-aanvallen. De scheepvaart kent de grootste stikstofdioxide-emissie. Op het land zijn wegverkeer (69 miljoen kilo uitstoot in 2016), landbouw (40 miljoen kilo) en energiebedrijven (14 miljoen kilo) belangrijke bronnen. De concentratie stikstofdioxide is vooral hoog in de Randstad en relatief laag in het noorden van het land.