Trouw - Het gat in ozonlaag is nog maar 500 keer Nederland

Het ligt deels aan mild weer, maar toch is het goed nieuws: het gat in de ozonlaag boven Antarctica wordt kleiner.

Het is een flink gat dat de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie Nasa in september mat: een kleine 20 miljoen vierkante kilometer, ongeveer 500 keer Nederland. Het is daarmee kleiner dan het in voorgaande jaren was. Maar nog altijd vele malen groter dan in de tijd voor de mens zijn koelkast opentrok.


https://www.trouw.nl/groen/het-gat-in-ozonlaag-is-nog-maar-500-keer-nederland~acf8a429/

Ozon afbrekers

Freonen, de koelvloeistoffen uit die kast, bleken een onverwacht effect te hebben: ze breken ozon af in de stratosfeer, vooral in de buurt van de Zuidpool. En ozon is het zonnescherm van de aarde; het beschermt het leven tegen de vernietigende UV-straling van de zon. Toen deze milieuramp aan het licht kwam, dertig jaar geleden, werd in recordtijd een wereldovereenkomst gesloten om die koelvloeistoffen uit te bannen.

En dat helpt. Er zijn weinig milieuproblemen zo eenduidig als het gat in ozonlaag: een duidelijk mechanisme en een duidelijke boosdoener. Met het wegnemen van die oorzaak komt het herstel van de ozonlaag gegarandeerd weer op gang. Maar het gaat lang duren. Freonen, ook wel chloorfluorkoolwaterstoffen genoemd, zijn weliswaar uitgebannen, maar blijven nog heel lang in de atmosfeer aanwezig. De ellende is dat het bijzonder stabiele verbindingen zijn. Dat was, ironisch genoeg, precies de reden om ze als koelvloeistof in te zetten; ze konden geen kwaad doen. Tot duidelijk werd dat juist die oerstabiele freonen hoog in de atmosfeer de vorming van ozon verstoorden.

Iele luchtlaag

Ozon heeft het tegenovergestelde karakter: het is een zeer reactieve verbinding. De ozonlaag is dan ook geen strak geweven deken die de aarde beschermt, maar een iele luchtlaag met kleine concentraties ozon, dat voortdurend wordt afgebroken en weer gevormd. Ozon is een variant van zuurstof, een verbond van drie zuurstofatomen in plaats van twee. Het kan snel in gewone zuurstof worden omgezet, maar ook weer uit zuurstof worden gevormd.

Het is een evenwicht hoog in de atmosfeer, dat ook wordt beïnvloed door het seizoen. De verstoring door freonen doet zich vooral in het nazomer voor. Wolken versterken dat proces. Maar die waren er dit jaar weinig, omdat de lucht boven Antarctica relatief warm was. Vandaar de gunstige meetuitslagen dit najaar.

Deze verbetering door de weersomstandigheden is volgens onderzoekers geen reden tot juichen. Voor de ozonlaag helemaal is bevrijd van de vernietigende invloed van freonen zijn we een halve eeuw verder.