Trouw - IJsland claimt succes bij omtoveren broeikasgas in steen

Rutte III wil dat fabrieken massaal CO2 uit hun schoorsteen gaan opvangen en in de grond pompen. Het IJslandse project CarbFix pompt kooldioxide in diepe basaltlagen van de bodem, waarna de CO2 wordt omgezet in steen.

https://www.trouw.nl/groen/ijsland-claimt-succes-bij-omtoveren-broeikasgas-in-steen~a2ff368b/   

Over de grens dient zich een nieuwe optie aan voor CO2-opslag: kooldioxide in diepe basaltlagen van de bodem pompen. Deze techniek wordt snel goedkoper, maakte het IJslandse project CarbFix deze week bekend. Bovendien kan geïnjecteerde CO2 in het basalt, stukken sneller dan gedacht, omgezet worden in steen. Dit gaat via een zuiveringstechniek met water.

De nieuwe methode kan voor Nederland interessant worden, op zijn minst om goed in de gaten te houden, nu het kabinet zwaar inzet op de afvang en opslag van broeikasgassen bij industriële fabrieken. Nederland kan broeikasgassen van fabrieken in eigen lege aardgas- en olievelden gaan pompen. Daar blijft het dan voor altijd in zitten. CarbFix claimt dat CO2 al binnen een aantal jaren wordt omgezet in kalksteen, waardoor het broeikasgas feitelijk verdwijnt.

Voor de techniek van CarbFix, die nog steeds in de ontwikkelingsfase zit, is basalt in de bodem nodig. Dit gesteente is in 5 procent van de wereld aanwezig, in overvloed in de vulkanische bodem van IJsland.

Voortdurend compenseren

Wat als er geen geschikte basaltlaag om de hoek ligt? Bedrijven kunnen hun afgevangen CO2 vloeibaar maken en, in theorie, per schip of pijpleiding naar een opslaglocatie transporteren.

Volgens CarbFix kunnen bedrijven hun eigen luchtvervuiling in de toekomst voortdurend compenseren, dankzij de verstening van CO2. "Toen we in 2007 begonnen vonden sommigen het een crazy idee", zegt Edda Aradóttir, ingenieur en projectmanager van CarbFix bij Reykjavik, de joint venture die het project ontwikkelde. "Maar het is ons gelukt om een procedé te ontwikkelen dat industrieel ingezet kan worden en dus commercieel interessant is."

De kosten van de nieuwe technologie worden door CarbFix geschat op 25 euro per ton. Daarmee is het nog steeds een dure techniek, maar de prijs is veel lager dan de 50 tot 85 euro waar de industrie tot nu toe van uitging.

De doorbraak werd woensdag gepresenteerd door de industriepartners in het project: Reykjavik Energy en het Zwitserse Climeworks. De IJslandse energiegigant heeft een van de grootste geothermische elektriciteitscentrales ter wereld; Climeworks is een Zwitserse startup. Ook de EU betaalt mee aan het project, net als andere Europese en Amerikaanse onderzoeksinstituten.

Dat kooldioxide een verbinding kan aangaan met gesteente is een natuurlijk proces. In de natuur kan dat honderden, zelfs duizenden jaren duren. Aan industriële toepassingen viel niet te denken. Hoewel de verwachte ontwikkelingstijd door CarbFix al aanzienlijk naar beneden was bijgesteld, gingen de ingenieurs bij de start van het project nog steeds uit van tien jaar.

De teksten in de afbeelding, van links naar rechts: 1. CO2 (of koolstofdioxide) ontstaat bij de verbranding van fossiele brandstoffen 2. De CO2 wordt afgevangen 3. en gaat de grond in. 4. Vervoer van vloeibaar CO2 per schip is ook mogelijk 5. Tuinders (bijvoorbeeld in het Westland) injecteren CO2 in hun kas, zodat de plantjes goed groeien. © Trouw

Na jarenlange proeven, claimt CarbFix, bleek dat binnen twee jaar tijd alle geïnjecteerde CO2 al was veranderd in kalksteen. Vanuit wetenschappelijke hoek worden de vorderingen in IJsland met belangstelling gevolgd. Het tijdschrift Science publiceerde afgelopen jaar over toekomstige mogelijkheden van de technologie.

Sinds twee jaar is het verwerken en mineraliseren van CO2 onderdeel van het normale industriële proces bij de energiecentrale van Reykjavik Energy. Al 18.000 ton CO2 is in steen omgezet, wat overeenkomt met de emissie van 60.000 vaten ruwe olie.

Bij elke fabriek een CO2-schepnet in de schoorsteen, lukt dat?

Rutte III wil dus dat fabrieken massaal CO2 uit hun schoorsteen gaan opvangen en in de grond pompen. Een verrassende inzet, na eerdere mislukkingen met CO2-opslag. Kan het nu wel? Vijf vragen en antwoorden.

1. Wat wil het kabinet?

Rutte III heeft torenhoge verwachtingen van ondergrondse opslag van broeikasgas, door industriebedrijven. Fabrieken moeten CO2 met een speciale zuigtechniek opvangen en wegpompen in buizen. Het broeikasgas gaat dan de grond in, in een leeg aardgas- of olieveld, waar het voor eeuwig moet blijven. Zo komt het niet in de atmosfeer terecht, dus warmt de aarde minder op. Carbon capture and storage (ccs) is het belangrijkste instrument waarmee de coalitie haar klimaatdoel, 49 procent minder CO2 in 2030, denkt te halen. Uiterlijk 2030 moet 18 megaton in de bodem verdwijnen, zeggen VVD, D66, ChristenUnie en CDA. Met geen enkele andere techniek verwachten ze zo'n klimaatklapper te maken. Maar CO2-opslag gebeurt nu nog nergens in Nederland, op een oud proefprojectje in zee na.

2. Gaat dat wel lukken?

De techniek is duur. Zeker als de CO2 in buizen of (vloeibaar) per schip naar een opbergplaats in zee moet. Rutte III belooft subsidie voor ccs. Dat ligt gevoelig, want dit moet uit dezelfde pot komen als de subsidie voor groene energieproductie. Volgens de koepelorganisatie van industrie (VEMW) verwacht de coalitie sowieso veel te veel van ccs. Die 18 megaton in de grond pompen? Het zou onhaalbaar zijn. De industrie wil best een start maken, maar waarschuwt het kabinet: we kunnen geen wonderen verrichten. Dit kan lobby zijn, omdat fabrieken hoge kosten vrezen bij ccs. Onafhankelijke experts vinden ook dat Rutte III opeens wel érg veel van ccs verwacht. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), dat al jaren roept dat CO2- opslag slim is, noemt de plotselinge doelstelling hoog. Ondanks subsidie blijft opslag prijzig, zeker tientallen euro's per ton. Kooldioxide in de lucht laten verdwijnen kost niet veel, momenteel dik 7 euro per ton. Als de CO2-prijs stijgt, kan opslag aantrekkelijker worden voor industrie, misschien ook voor gascentrales. Wat goed uitkomt: het kabinet wil de Nederlandse CO2-prijs opkrikken.

3. Waar moet die CO2 heen als je het niet in de grond stopt?

Broeikasgas, wat moet je ermee? Bij CO2-opslag ligt de focus nu op permanente berging van het gas in aardholtes. Kilometers diep, in lege gas- of olievelden. Het project Carbfix in IJsland introduceert nu een nieuwe toekomstoptie, de opslag van CO2 in basalt, met als voordeel dat gesteente kooldioxide 'opeet', in de loop der jaren. Dit blijft een kwestie van CO2 wegstoppen, onder het vloerkleed vegen volgens critici.

Hergebruik kan soms ook. CO2 kan grondstof zijn in de verf- en kledingindustrie. Frisdrankbedrijven maken hun bubbeltjes ermee. Glastuinders kopen ook graag ladingen broeikasgas, het stimuleert plantjes om te groeien. Ook de petrochemische industrie heeft er wat aan. Maar opties voor hergebruik blijven beperkt, dus opslag onder de grond is onmisbaar, zeker bij de grote kabinetswens.

4. Waarom is er in Nederland nog geen CO2-opslag?

Buiten Europa zijn er wel projecten met CO2-opslag die succes claimen. In Nederland helemaal niet. Het nieuwe kabinet lijkt CO2-opslag opeens helemaal ontdekt te hebben. Maar het is zeker niet voor het eerst dat Den Haag zijn hoop vestigt op de techniek. In 2010 waren alle ogen gericht op Shell. Het bedrijf zou, als nationale primeur, CO2 gaan opslaan onder de gemeente Barendrecht in Zuid-Holland. Bewoners vreesden veiligheidsrisico's en kwamen in opstand. Na pr-blunders ging het project niet door. Toen was de hoop gevestigd op CO2-opslag onder zee. Dat zouden de energiebedrijven Eon (nu Uniper) en Electrabel (nu Engie) gaan doen, vanuit een nieuwe kolencentrale op de Rotterdamse Maasvlakte. Toen puntje bij paaltje kwam deden ze het niet, ondanks 330 miljoen euro subsidie van Nederland en Europa.

5. Kan Nederland niet gewoon minder uitstoten?

Milieuorganisaties zoals Greenpeace vinden CO2-opslag een rare 'oplossing' voor klimaatproblematiek. Fossiele energiebedrijven kunnen blijven bestaan, als ze hun 'rommel' maar in de grond stoppen. Ccs zou dus een lapmiddel zijn, geen echte groene aanpak. Feit is tegelijk wel dat het maar niet opschiet met CO2-vermindering in Nederland. Het Energiecentrum Nederland (ECN), denkt dat het opbergen van broeikasgassen onmisbaar is. Nederland kan met opslag 'tijd kopen' om echt groen te worden, aldus ECN. Pal voor de Tweede Kamerverkiezingen in maart zei het PBL nog: denkt erom, u kunt niet zonder CO2-opslag. De partijen zeiden in campagnetijd geen woord over de omstreden techniek. Ze hadden het liever over windmolens en zonnepanelen. Extra verrassend dus, dat nu ccs nu in het regeerakkoord zo prominent genoemd staat.