Trouw - IJsplaat zo groot als Gelderland staat op het punt van afbreken

Voor de derde keer dreigt een groot stuk ijs op West-Antartica af te kalven. De scheuren breiden zich snel uit.

https://www.trouw.nl/groen/ijsplaat-zo-groot-als-gelderland-staat-op-het-punt-van-afbreken~aabe0bb6/

IJsplaat zo groot als Gelderland staat op het punt van afbreken

Voor de derde keer dreigt een groot stuk ijs op West-Antartica af te kalven. De scheuren breiden zich snel uit.

Hij zit nog maar met een smal randje vast. Het lijkt een kwestie van dagen, hooguit een week. Dan breekt een groot stuk van een ijsplaat op Antarctica af en gaat hij verder door het leven als een van de grootste ijsbergen ooit. Wetenschappers houden de scheuring nauwlettend in de gaten en zien de afkalving als een waarschuwing voor de kwetsbaarheid van de regio voor klimaatverandering.

De Larsen C-ijsplaat ligt in de wateren bij West-Antarctica, als het deel van een gletsjer dat in vroeger tijden in zee is geschoven. In 2010 kwamen er scheuren in het ijs die zich dit jaar steeds sneller uitbreidden. De afgelopen weken kwam er meer dan een kilometer per dag bij en bij de laatste meting afgelopen week had de barst nog maar vijf kilometer te gaan.

Als het ijs daar door is, komt een plaat van ruim 5000 vierkante kilometer los - zo groot als de provincie Gelderland. Volgens satellietmetingen is de plaat gemiddeld 200 meter dik. Een ijsberg dus van ruim 1000 kubieke kilometer.

De zeespiegel zal er niet door stijgen, de plaat drijft immers al in het water - zoals ook het peil in een glas frisdrank niet verandert als de ijsblokjes smelten. En vermoedelijk kost het de ijsberg de nodige moeite om zich, met zijn grote diepgang, naar volle zee te begeven.

Natuurlijk laboratorium

Maar het gevaar is wel dat als de ijskappen op land hun buffer kwijt zijn, ze sneller in de Weddellzee zullen schuiven. Zo'n vaart loopt het nog niet, zegt Roderik van de Wal, klimaatwetenschapper van de Universiteit Utrecht.

"Het stuk dat dreigt af te breken, is zo'n 20 procent van de gehele Larsen C-plaat. Het ziet er niet naar uit dat de gehele plaat op korte termijn afbreekt."

Dat gebeurde wel met twee andere platen. Een jaar of vijftien geleden braken de iets noordelijker gelegen Larsen A en B in korte tijd geheel af waardoor de achterliggende gletsjers begonnen te schuiven.

Het stuk dat bij C dreigt af te breken is overigens ongeveer even groot als Larsen B. Een poolwetenschapper van de Nasa toonde zich er laatst in de New York Times niet gerust op. "Ik zie de Larsen C als een natuurlijk laboratorium waarin een experiment wordt uitgevoerd met ijsplaten", zei deze Thomas Wagner. "Als dit stuk afbreekt, wat zal er dan in vredesnaam hierna gebeuren?"

Klimaatverandering

Het is de vraag of hier de opwarming van de aarde aan het werk is. Het afkalven van ijskappen is van alle tijden, zeggen sommige wetenschappers. Dat werd ook gezegd bij Larsen A en B, reageert Van de Wal.

"Maar achteraf is duidelijk geworden dat die afkalving het gevolg was van de klimaatverandering. We zien hoe de kritische grens, de isotherm van min 5 graden, naar het zuiden opschuift. En dat Larsen A en B daar nu buiten vallen. "Bovendien: vroeger groeiden de ijsplaten weer aan. Dat hebben we bij A en B niet zien gebeuren."

Hoe het met de rest van Larsen C afloopt, is nu nog niet helemaal duidelijk, maar het lijkt hem zeer waarschijnlijk dat het hele gebied, het West-Antarctisch Schiereiland, met de opwarming te kampen heeft. "Sommige grote platen, zoals de Ross en de Filchner-Ronne, zijn nu nog stabiel, maar die min 5 graden isotherm rukt ook die kant op.

"Ik denk niet dat de Filchner de eerste tien jaar instabiel wordt, maar vraagt iemand hoe het over honderd jaar is, dan weet ik het niet meer zeker."