Trouw - Slimme telefoon weet nog maar weinig van duurzaamheid

Ranglijsten voor duurzame telefoons zijn er genoeg. Maar wat zeggen die lijsten? Is Nokia de beste keuze? Niet altijd.

https://www.trouw.nl/groen/slimme-telefoon-weet-nog-maar-weinig-van-duurzaamheid~a10795f9/

Slecht nieuws uit de wereld van de telecom. ’s Werelds duurzaamste smartphoneleverancier Fairphone kan nieuwe onderdelen voor de in 2013 gelanceerde Fairphone 1 niet meer leveren. Daarmee komt een voortijdig einde aan de droom van de ‘eeuwige smartphone’, die altijd is te repareren. Wat nu? Een Nokia wellicht?

In het duurzame jaarverslag van 2016 klopte het Finse bedrijf zichzelf wel op de borst als het beste alternatief. Het bedrijf stond bovenaan de duurzaamheidsindex van de Dow Jones, maar wat is dat waard? Dit jaar bijvoorbeeld staan niet alleen British American Tobacco maar ook Shell en mijnbouwbedrijf Rio Tinto daarin. Niet bepaald illuster gezelschap qua duurzaamheid. Ook telefoongigant Samsung heeft een plek op deze lijst, terwijl het is verwikkeld in een corruptieschandaal en geen vakbonden toestaat in zijn telefoonfabrieken.

Conflictmineralen

Nokia schrijft in het duurzaamheidsrapport dat 84 procent van de smelters waar ze mee samenwerken, gecertificeerd is en geen conflictmineralen gebruikt. Conflictmineralen worden gedolven in landen waar burgeroorlogen woeden en mensenrechten worden geschonden. In de EU moeten bedrijven vanaf 2021 kunnen aantonen dat het goud, tin, tantaal en wolfraam in hun producten niet uit zulke conflictlanden komt. Het lijkt erop dat Nokia nu al aan deze wetgeving voldoet, door onder andere de lijst van grondstoffenleveranciers openbaar te maken.

Bovendien leverde een groot deel van Nokia’s leveranciers informatie aan over hun CO2-uitstoot en doelstellingen om die terug te dringen. Ecovadis, dat bedrijven beoordeelt op basis van maatschappelijk verantwoord ondernemen, noemde Nokia in 2016 een ‘toppresteerder’. De Canadese media-onderzoeksclub Corporate Knights zette het elektronicabedrijf dit jaar in de top-20 van duurzaamste bedrijven wereldwijd. Concurrent Apple stond in diezelfde lijst op de 84e plek.

Lijstjes

Milieuorganisatie Greenpeace maakt regelmatig lijstjes van de duurzaamheid van elektronicafabrikanten. In 2006 voerde Nokia de lijst aan omdat zijn nieuwe modellen sinds eind 2005 geen pvc bevatten. Vanaf 2007 zou Nokia als eerste in de smartphonewereld ook geen broomhoudende vlamvertragers meer gebruiken.

Dat had grote invloed, zegt Kim Schoppink van Greenpeace. “Nokia heeft hiermee veel vervuiling bij de productie, recycling en dumping van telefoons voorkomen. Ze hebben de druk opgevoerd op concurrenten om hetzelfde te doen en de weg daarvoor gedeeltelijk vrijgemaakt. Elektronicaproducenten gebruiken vaak dezelfde leveranciers. Als die voor Nokia producten zonder pvc of broomhoudende vlamvertragers maken, kunnen ze dat ook voor andere merken doen.”

In 2012 zakte het Finse bedrijf naar de derde plek op de Greenpeace-lijst na drie jaar op nummer één te hebben gestaan. Apple en Samsung stonden in diezelfde lijst zesde en zevende. Nokia had de eigen doelstelling van 50 procent hernieuwbare energie in 2010 op 10 procent na niet gehaald. Wel had Nokia als één van de eerste bedrijven een wereldwijd programma om gebruikte telefoons in te nemen. Ook bevatte de Nokia 700 als eerste smartphone 33 procent hergebruikt plastic.

In het duurzame jaarverslag laat Nokia weten dat het in 2016 vier andere giftige stoffen (ftalaten) geleidelijk wilde vervangen, maar dat dat niet is gelukt omdat de leveranciers nog geen afdoende alternatieven voorhanden hadden.

Dat verbaast Schoppink. “De alternatieven zijn zeker beschikbaar, er zijn al elektronicaproducten op de markt zonder deze stoffen. Misschien komt dit door de overname van Microsoft in 2013. Het zou kunnen dat Microsoft een rem gezet heeft op hun duurzaamheidsambities.”

Criteria

In het lijstje van Rank-a-Brand, een organisatie die verschillende merken vergelijkt op duurzaamheid, stond Nokia in 2014 op een gedeelde tweede plek met Apple, achter Fairphone. Maar afgelopen juni rapporteerde Greenpeace dat de producten van Apple (en Samsung) slecht scoren op repareerbaarheid. Fairphone, Dell en HP voerden de lijst aan omdat ze losse onderdelen en reparatiehandleidingen beschikbaar stellen.

Een ander punt zijn de arbeidsomstandigheden in fabrieken. Volgens Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO) neemt Nokia het daar niet zo nauw mee. Uit een rapport uit 2015 blijkt dat het bedrijf ook in de hoogtijdagen van 1998 tot 2007 jachtig zocht naar de goedkoopste productielocaties. Toen het bedrijf na de introductie van de iPhone in zwaar weer kwam, verplaatste het zijn productiefaciliteit van India naar Vietnam, waardoor meer dan vijfduizend mensen hun baan verloren.

Gale Raj-Reichert, onderzoekster aan Queen Mary University in Londen, heeft geen zicht op de reikwijdte van al die lijstjes. “Het is makkelijker om te kijken of een bedrijf bepaalde giftige stoffen niet gebruikt dan om alle kanten van arbeidsomstandigheden accuraat te meten. Apple is bijvoorbeeld al een tijd bezig om de arbeidsomstandigheden in de fabrieken te verbeteren, maar dat betekent niet dat die hele fabriek in één keer goed is. Het kan zo zijn dat de medewerkers in de fabriekshal waar producten voor Apple worden gemaakt beter worden behandeld dan medewerkers in de rest van de fabriek. Dat is geen omvattende vorm van verandering.”

Of een Nokia-telefoon een goed alternatief is voor een Apple of een Samsung durft ze dan ook niet te zeggen. “We weten nog steeds te weinig welke normen worden gesteld en hoe ze vervolgens worden nageleefd. Het probleem met produceren in China maar ook Vietnam is bijvoorbeeld niet alleen (te) lange werkdagen, maar ook blootstelling aan giftige stoffen. Wetgeving over veiligheid en gezondheid van werknemers heeft geen prioriteit.”